İşsizlik Fonunu GAP ‘Gaptı’…

şsizlik Sigortası uygulanmaya başlayalı 10 yıl oldu. Bu sürede fonda 60 milyar lira birikti. Ancak işsizlere, fondaki paranın sadece yüzde 6′sı ödendi. GAP’a aktarılan miktar dahi daha fazla.

10 yıldır işçi ve işverenden kesilen primlerle devletin de desteklediği İşsizlik Sigortası Fonu, 60 milyar 605 milyon lira büyüklüğe erişirken, işsize ödenen para sadece 3 milyar 750 milyon lirada kaldı. Bu rakam nemasıyla biriken ana paranın yalnızca yüzde 6.2′sine karşılık geliyor. İşsize çare olması beklenen Fon’dan son üç yılda GAP için hazineye aktarılan para ise 9 milyar 100 milyon lirayı geçti.

İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası’nın (İSMMMO) hazırladığı “İşsizlik Sigortası Fonu’nda 10 Yılın Sonucu” adlı araştırmaya göre, işsizlik sigortasının ödenmeye başlandığı Mart 2002′den bugüne kadar toplanan para, neması ile 60 milyar 605 milyon liraya ulaşmış durumda.

GAP’A DAHA FAZLA AKTARILDI

Mart 2002′den 2010′un sonuna kadar sisteme başvuran kişi sayısı 2 milyon 514 bin 390 kişi olurken, bunlardan 2 milyon 95 bin 242′si işsizlik ödeneği almaya hak kazandı. Bu kişilere yapılan ödemenin toplamı ise 3 milyar 750 milyon lira. Böylece, fondan işsizlere ödenen miktar, fon toplamının yüzde 6.2 düzeyinde kaldı. Buna karşılık, İşsizlik Sigortası Fonu’ndan GAP için kullanılmak üzere Hazine hesaplarına aktarılan miktar, sadece iki yılda (2008-2010) 9.1 milyar lira. Bu rakam, işsizlere ödenen miktarın yaklaşık 2.7 katı.

İŞÇİDEN TOPLANAN PARA AMAÇ DIŞI KULLANILIYOR

Türkiye, uluslararası sosyal güvenlik sisteminde geniş kabul görmüş işsizlik sigortası uygulaması ile 1999 yılında tanıştı. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun yürürlüğe girdiği Haziran 2000′den bu yana işsizlik sigortası prim kesintileri yapılırken, ilk işsizlik sigortası ödemeleri 2002 yılının Şubat ayında gerçekleştirildi. Fona, brüt kazançlar üzerinden, sigortalı yüzde 1, işveren yüzde 2, devlet yüzde 1 oranında prim ödüyor.

İŞSİZLİK SİGORTASI ALMAK KOLAY DEĞİL

İSMMMMO Raporu’na göre son üç yıllık dönemde prim ödeyenlerde son 120 günlük ücret ortalamasının yüzde 40′ı kadar işsizlik ödeneği veriliyor. Bu ödenecek rakam, asgari ücretin yüzde 40′ından yani 304 liradan az, yüzde 80′inden yani 608 liradan çok olamıyor. Bu koşulların dışında, kendi istek ve kusurları dışında işsiz kalanlara işsizlik ödeneği ödenebilmesi için son 120 günde boşluk olmaması gerekiyor. Fakat, son 120 gün içinde, hizmet akdi devam etmekle birlikte hastalık, ücretsiz izin, disiplin cezası, gözaltına alınma, hükümlülükle sonuçlanmayan tutukluluk hali, kısmi istihdam ile grev, lokavt, genel hayatı etkileyen olaylar, ekonomik kriz, doğal afetler nedeniyle iş yerinde faaliyetin durdurulması veya işe ara verilmesi halinde, 120 günün hesabında prim yatırılmayan bu süreler kesinti sayılmıyor.

İŞSİZLİK ÖDENEĞİ ALAN KİŞİ SAYISI 2 YILIN EN DÜŞÜĞÜNDE

Rapora göre; işsizlik sigortası ödeneğinden yararlananların sayısı Kasım 2008′den bu yana en düşük düzeylerde seyrediyor. Ödenek alan kişi sayısı 2010 Kasım ayında bir önceki aya göre yüzde 0.78 gerileyerek iki yılın en düşük düzeyine indi. Küresel ekonomik krizin etkisini göstermeye başladığı 2008 sonbahar aylarından itibaren işsizlik sigortası ödeneğinden yararlananların sayısı, Nisan 2009′da 317 bin 766 kişi ile tüm zamanların en yüksek düzeyine ulaşmıştı.

TÜRKİYE, İŞSİZE YARDIM SÜRESİNDE DİPLERDE

Türkiye, işsizlik sigortasını ödeme süresi bakımından ise sonlarda bulunuyor. Rapora göre, İskandinav ülkelerinde ortalama işsizlik sigortası yardımı 34 ay boyunca sürüyor. Batı ve Orta Avrupa’da bu rakam ortalama 19 ay düzeyinde bulunuyor. Türkiye’de ise 8 ay. Yaklaşık 9 milyon kişinin kriz sonucu işini kaybettiği, 6.2 milyon kişinin en az altı aydan bu yana işsiz olduğu ABD’de ise ortalama işsizlik yardımı süresi 6 ay.

İşverenin ödeme güçlüğüne düşmesi halinde devreye girerek çalışanlara başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmeye başlayan Ücret Garanti Fonu’nda da yararlananların artmasına karşılık, ödemelerin azalması dikkat çekiyor. İşsizlik Sigortası Fonu içinde değerlendirilen Ücret Garanti Fonu’ndan yararlananların sayısı 2005 yılında 1269 iken 2010 sonunda bu rakam 12 bin 905 oldu. Öte yandan, yapılan ödeme miktarı 2009′a göre yüzde 1.2 düşüşle 22 milyon 69 bin liraya indi.

DÜNYADA ENGELLİLERE YARDIM ARTIYOR, TÜRKİYE SEYİRCİ

Raporda, OECD ülkelerinde işsizlik yardımının önemli bir yer tuttuğu, ancak işsizlik maaşı yerine sağlık ve işgöremezlik yardımına daha büyük para ayrıldığı belirtildi. Örnek gösterilen Norveç’te bu iki yardım kaleminin toplanması, toplam sosyal güvenlik harcamalarının neredeyse yüzde 25′lik dilimini oluştururken; bu rakam Norveç’in işsizlik sigortası yardımı için ayırdığı miktarın 24 katına ulaşıyor. İngiltere’de ise, işsizlik sigortası yardımına ayrılan miktar sağlık ve işgöremezlik için ayrılan toplam miktarın yüzde 10′unun altında bulunuyor. Türkiye’nin engellilere ayırdığı miktar 1990 yılından bu yana değişmeyerek GSYH’nin yüzde 0.1′i düzeyinde kalırken, engelli ve hastalara ayrılan sosyal güvenlik yardımının payı GSYH içinde sadece yüzde 1′de bulunuyor. Bu rakamla Türkiye, 27 OECD üyesi ülke arasında engellilere ayırdığı sosyal yardımın oranı itibariyle son sırada yer alıyor.

Raporda, ekonomik kriz dönemlerinde büyük istihdam kayıplarının önlenmesi için çalışma saatlerinin kısaltılması uygulamasının da devreye sokulabileceği belirtildi. Rapora göre, kısa çalışma programları çerçevesinde şirketler hükümetten aldıkları destek çerçevesinde çalışma saatlerini azaltıyor ya da geçici olarak çalışanların işine son veriyor. 16 OECD üyesi arasında yapılan araştırmayı aktaran İSMMMMO, kriz dönemlerinde kısa dönem çalışma programlarının büyük istihdam kayıplarını önlediğini belirtti.

Rapora göre, bu programdan en olumlu etkilenen ülkelerin başında Japonya ve Almanya geliyor. Japonya toplam 415 bin kişinin istihdamını devam ettirirken, Almanya’da bu rakam 235 bin olarak gerçekleşti. Bu rakamlar ülkelerin toplam işgücü içinde sırasıyla yüzde 0.8 ve 0.9′luk pay tutuyor. Almanya’da işsizlik oranı Ocak ayında yüzde 7.4 ile son 20 yılın en düşük düzeyine gerilemiş durumda.

KAYITSIZLAR YARARLANAMAZ

Raporda, sosyal güvenlik sisteminde geniş kabul görmüş işsizlik sigortasının, dünya genelinde 172 ülkenin 68′inde aktif olarak kullanıldığı bilgisi verildi. Raporda, işsizlik sigortasının, işsizlik için kesin bir çare olmadığına vurgu yapıldı, “Belirli bir süre ödenen işsizlik yardımı gelir kaybının telafisini sağlarken, işsizlik ancak aktif istihdam politikasıyla önlenebilir” denildi. Raporda, işsizlik sigortasının, sadece sosyal güvenlik sistemine dahil çalışanları kapsadığı, bu çevrenin dışında kalan çalışanlar ile gerçek işsizlerin sistemden yararlanamadığı da belirtildi.

ARIKAN: İŞSİZLERİN YARASINI SARMALI

Araştırmanın sonucunu değerlendiren İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan, İşsizlik Sigortası Fonu’nun amacını yerine getirmediğini belirtti. Resmi rakamlara göre 3 milyon işsizin bulunduğu Türkiye’de, çalışırken işsiz kalanlara ödenen fondan yararlanan kişi sayısının 2 milyonu ancak geçtiğini vurgulayarak, bunun dramatik olduğunu söyleyen Arıkan. “Fonda duran 46 milyar lira acilen, adil ve dengeli bir şekilde işsizlerin yaralarını sarmak için hızla kullanılmalı” dedi. Arıkan, ayrıca ödenek süresinin uzatılması gerektiğini belirtti.

Ajanslar